Yapay zekâ üzerine yazmaktan, konuşmaktan, aynı meseleyi tekrar tekrar açıklamaktan gerçekten sıkıldım. Bugün küçük bir projeyle yollarımızı ayırdık. İşin büyüklüğünden çok, çalışma biçiminin insanı ne kadar yorabileceğini bir kez daha düşündüm.
Bir yıldır yapay zekâyla yapmaya çalıştıkları işten istedikleri sonucu alamayınca gelip destek istiyorlar. Süreci toparlamanızı, doğru kararları vermenizi, işi bir yere bağlamanızı bekliyorlar. Sonra işin içinde yapay zekâ olduğunu görünce soru değişiyor: “Zaten AI ile yapıyorsunuz, neden daha çabuk ve daha ucuz olmuyor?”
İyi de, bir yıldır elinizin altında olan araçla sonuç alamadığınız için konuşmuyor muyuz zaten?
Aracı kullanmakla işi teslim etmek arasında bir mesafe var
Ben yapay zekâ kullanıyorum. Hem de imkânlarını severek, merak ederek, işime nasıl katkı sağlayacağını deneyerek kullanıyorum. Bir araştırmanın ilk taslağını hazırlarken, içerik seçeneklerini karşılaştırırken, kod yazarken, farklı fikirleri denerken işimi hızlandırabiliyor. Bazı işleri ajanlara dağıtıp aynı anda birkaç koldan ilerlemek de mümkün.
Fakat önümde beş ayrı çıktı olması, beşinin de doğru olduğu anlamına gelmiyor. Hangisini kullanacağım? Hangisi markanın diline uyuyor? Nerede eksik bilgi var? Birbirleriyle çelişiyorlar mı? Teknik olarak çalışan şey, kullanıcının işini gerçekten kolaylaştırıyor mu? Yayına çıktıktan sonra ne olacak?
Bu soruları birinin sorması gerekiyor. Cevapları kontrol edip kararın arkasında da durması gerekiyor. Dosyayı karşı tarafa gönderdiğiniz anda iş bitmiyor. O dosyanın yanlış yerinden doğacak sorumluluk da çalışma ilişkisinin içinde.
“Üret” düğmesine basmak birkaç saniye sürebilir. Neyi üretmeniz gerektiğine karar vermek ve üretileni teslim edilebilir hâle getirmek aynı süreye sığmayabiliyor.
Bir ekibiniz olabilir; o ekibi yöneten de sizsiniz
Ajan kurup görev dağıttığınızda tek başınıza daha fazla iş yürütebiliyorsunuz. Bu tarafı heyecan verici. Yalnız görevin doğru tarif edilmesi, gereken bağlamın verilmesi, çıkan işlerin bir araya getirilmesi ve son kontrolü hâlâ sizin önünüzde duruyor.
Bir ajana içerik, diğerine tasarım, bir başkasına teknik kontrol verdiğinizi düşünün. İçerikte olmayan bir vaat tasarıma girmişse, teknik olarak çalışan sayfa yanlış hizmete yönleniyorsa veya mobilde metinler üst üste biniyorsa bunları kimin fark etmesini bekliyoruz? İşin sahibinin.
İşi dağıtabilmek yönetme ihtiyacını ortadan kaldırmıyor. Hatta bazen daha fazla çıktının içinden daha dikkatli seçim yapmanız gerekiyor. Hızlanan üretim, kontrolü gereksiz kılan bir şey değil.
Dolayısıyla teklif verdiğimde yalnızca ekranda görünen son metnin ya da tasarımın ücretini konuşmuyorum. O sonuca hangi kararlardan geçerek geldiğimizi, hangi hataları elediğimizi ve teslim ettiğim işin sorumluluğunu da konuşuyorum.
Her sabah değişen kararın adı sonuç odaklılık oldu
“Sabah karar verip yatıp kalkıp ertesi sabah o kararı sürekli değiştirerek iş yapmanın adı sonuç odaklılık olmuş.”
Bu cümlenin trajikomik tarafına gerçekten takıldım. Çünkü gün içinde çok hızlı karar almakla bir işi sonuca götürmek birbirine karıştı.
Bugün sade bir tasarım isteniyor. Yarın daha gösterişli olması gerektiği düşünülüyor. Önce kurumsal bir dil üzerinde anlaşılıyor, ertesi gün “Biraz daha samimi olalım” deniyor. Sonra bir rakibin paylaşımı görülüyor ve bütün yön değişiyor. Bir süre sonra ilk konuşulan yere geri dönüyoruz.
Bu örnekler tek bir projeye ait bir döküm değil; çalışma hayatında karşılaşabildiğimiz karar döngüsünün tarifi. Benim yorulduğum nokta, bu döngünün yarattığı emeğin hiç hesaba katılmaması.
Her yeni karar, öncekinin üzerine eklenen küçücük bir dokunuş olmayabilir. Hedef kitleyi değiştirdiğinizde metni, görseli, sayfa düzenini ve reklam kurgusunu yeniden düşünmek gerekir. Tek bir cümlede söylenen değişiklik, işin birkaç ayrı noktasına dokunabilir.
Sonra da “Hâlâ neden bitmedi?” sorusu geliyor. Bitmesi için bir noktada üzerinde anlaştığımız yönün uygulamaya geçmesine izin vermemiz gerekiyor.
Revizyonla yeniden başlamak arasındaki farkı konuşalım
Revizyona karşı değilim. Bir metnin anlaşılmayan yerini düzeltmek, eksik bilgiyi tamamlamak, tasarımdaki dengeyi iyileştirmek işin doğal parçası. İyi bir geri bildirim işi gerçekten ileri taşır.
Ama üzerinde anlaşılan hedefi değiştirmek başka bir iş açar. Örneğin bir kliniğin belirli hizmetini anlatmak için hazırlanan sayfayı, birkaç gün sonra bütün kurumun tanıtımına çevirmek istediğinizde yalnızca başlığı değiştirmiş olmuyoruz. İçeriğin sırası, fotoğraf ihtiyacı, bağlantılar ve iletişim çağrıları yeniden ele alınır.
Benzer şekilde, bir otel için ailelere yönelik kurgulanan anlatımı sonradan yalnızca çiftlere çevirdiğinizde aynı görselleri ve cümleleri otomatik olarak kullanamazsınız. Öncelikler değişir. Bunun takvime ve kapsama yansımasını konuşmak gerekir.
“Yapay zekâya söyle, değiştirsin” denebilecek bir ilk taslak vardır elbette. Değişikliğin bütün işe doğru biçimde uygulanıp uygulanmadığını kontrol edecek kişi yine oradadır. O kişinin zamanı da sınırsız değil.
Hızlandığımda kazancı müşterime de yansıtıyorum
Bir işi daha verimli yapabiliyorsam bunu müşterime hiçbir şekilde yansıtmayacağım gibi bir düşüncem yok. Daha fazla seçenek deneyebilmek, daha kısa sürede ilk taslağı gösterebilmek, mevcut bütçeyle daha kapsamlı iş çıkarabilmek hepimizin işine gelir.
Beklentim, hız kazancının gerçekçi konuşulması. Üretimde kazandığımız her dakika, toplam teslim süresinden aynı şekilde düşmez. Onay beklenen zaman, netleşmeyen bilgi, değişen kapsam ve son kontroller de takvimin içinde durur.
Ayrıca bir işi yılların deneyimiyle daha hızlı çözebilmek, o deneyimin değerini sıfırlamaz. Nereden başlayacağımı bilmek, hangi fikri erken eleyeceğime karar vermek, olası bir sorunu yayına çıkmadan fark etmek benim işimin önemli bir kısmı.
Yalnızca kaç saat boyunca ekrana baktığımızı satın alıyorsak, işi daha iyi yapmayı öğrenen insanı cezalandırmış oluyoruz. Benim sunduğum hizmeti değerlendirirken ortaya çıkan işin niteliğinin, kapsamının ve sorumluluğunun da masada olmasını bekliyorum.
İş vermenin de birlikte çalışmanın da bir adabı var
Bütçe konuşulur. Süre konuşulur. Yapay zekânın nerede kullanıldığı da konuşulur. Müşterinin neye para ödediğini bilmek istemesini son derece doğal buluyorum. Ajansın da kapsamı, teslimleri ve çalışma biçimini açık anlatması gerekir.
Benim itirazım soru sorulmasına değil. Baştan üzerinde anlaştığımız emeğin, araç görünür hâle geldiğinde değersiz sayılmasına itiraz ediyorum. Üstelik aynı anda daha çok seçenek, daha çok değişiklik ve daha kısa süre bekleniyorsa bu ilişkinin hesabı bir yerde tutmuyor.
Sağlıklı çalışmak için çok karmaşık kurallara ihtiyaç yok. Başlangıçta hedefi netleştirelim. Son onayı kimin vereceğini bilelim. Geri bildirimleri mümkün olduğunca bir araya getirelim. Karar değiştiğinde bunun hangi işleri yeniden açtığını ve takvimi nasıl etkilediğini konuşalım.
Ajans tarafında da aynı açıklık olmalı. Hangi işin kapsamda olduğunu, kaç tur revizyon planlandığını, ne zaman teslim edileceğini ve ek talebin ne anlama geldiğini baştan söylemek gerekir. Kimse sürecin ortasında sürpriz bir koşulla karşılaşmamalı.
Bazen bir projeyle yolları ayırmak gerekiyor
Küçük proje diye küçük sorumluluk olmuyor. Bazen bütçesi dar bir iş, karar ve iletişim belirsizliği yüzünden bütün gününüzü kaplayabiliyor. Bir süre sonra diğer işlerinizin planı da etkilenmeye başlıyor.
Her çalışma biçimi herkese uymayabilir. Bunu fark edip yolları ayırmak da mümkün. Benim için bir projeyi almak kadar, o işi hangi koşullarda sürdürebileceğimi bilmek de önemli. Sürekli değişen beklentiler arasında neyi teslim edeceğimiz netleşmiyorsa bunu açıkça konuşmak gerekiyor.
İşin sonunda iki tarafın da memnun olmadığı bir düzeni sırf devam ediyor diye sürdürmenin pek anlamı kalmıyor.
Yapay zekâ alınmasın, kendisiyle bir sorunum yok
Nimetlerinden faydalanıyoruz. Kullanmaya, denemeye ve öğrenmeye devam edeceğim. Fakat bir aracın bol bulunması, o araçla yapılan her işin bedelsizleştiği anlamına gelmiyor.
“Bol bulunca…” diye başlayan o eski söz geliyor insanın aklına. Biraz öyle bir yere geldik. Çıktı çoğaldıkça seçmenin, elemenin ve karar vermenin kıymetini daha az konuşur olduk.
Ben işin başında neye karar verdiğimizi, sonunda ne teslim edeceğimizi ve aradaki emeğin karşılığını konuşabilmek istiyorum. Her sabah yeni bir yön belirleyip akşam aynı teslim tarihini beklemeyelim yeter.
Yapay zekâ hızlı olabilir. Birlikte çalışmak hâlâ karşılıklı açıklık, tutarlılık ve saygı gerektiriyor.
İlgili yazılar
Yapay zekâ çağında pazarlama: Daha fazla içerik mi, daha fazla yaratıcılık mı?
